Τις τελευταίες δεκαετίες, ο τουρισμός έχει εξελιχθεί στον σημαντικότερο οικονομικό τομέα της Σαμοθράκης, απασχολώντας περίπου τα 2/3 του οικονομικά ενεργού πληθυσμού και ακόμη μεγαλύτερου να ασχολείται με το τουρισμό ως δραστηριότητα μερικής απασχόλησης. Προκειμένου να εκτιμηθούν οι τρέχουσες δυναμικές, καθώς και να αξιολογηθούν οι προοπτικές και οι δυνατότητες για έναν πιο βιώσιμο τουρισμό, πραγματοποιήσαμε μια τυπολογία του τουρισμού και της ανάπτυξης του από το 2008 μέχρι σήμερα και αναπτύξαμε μια περιγραφή της τουριστικής συμπεριφοράς και των προτιμήσεων που συνοδεύει βάση σε στατιστικές των πορθμείων, έρευνα πεδίου και δύο μεγάλων δημοσκοπήσεων σε επιβάτες του πλοίου της γραμμής.
Τρέχουσα κατάσταση και πορίσματα
Λόγω της σπάνιας προσπελασιμότητας και της μορφολογίας της, η Σαμοθράκη δεν έχει τη δυνατότητα να γίνει ένας παραθεριστικός τουριστικός προορισμός με υψηλό εισόδημα. Ο αριθμός των τουριστών κατά τις τελευταίες δεκαετίες αυξήθηκε ελάχιστα και δεν έχουν πραγματοποιηθεί μεγάλες δραστηριότητες τουριστικής ανάπτυξης. Με περίπου 36.000 τουρίστες ετησίως (που αντιστοιχούν σε μόλις 0,5 τουριστικά κρεβάτια ανά κάτοικο), στη Σαμοθράκη κυριαρχούν οι μικρές οικογενειακές μονάδες καταλυμάτων που χρησιμοποιούνται μόνο σε περίοδο αιχμής και παραμένουν ανεπαρκείς για το υπόλοιπο έτος. Οι τουρίστες είναι νέοι, στη πλειοψηφία Έλληνες, μορφωμένο. Οι μισοί από αυτούς κατασκηνώνουν και η συντριπτική πλειοψηφία θεωρεί το νησί ως ένα “πολύ ιδιαίτερο μέρος” που πρέπει να διατηρηθεί. Παρομοίως αυτό ισχύει και για πολλούς ιδιοκτήτες παραθεριστικών σπιτιών που έχουν επιλέξει το σπίτι τους στη Σαμοθράκη επειδή ήθελαν ένα απομονωμένο μέρος κοντά στη φύση. Ο οικονομικός κύκλος εργασιών από τον τουρισμό είναι σημαντικός: μια εκτίμηση € 16 -19 εκατ. ετησίως. Οι κατασκηνωτές ξοδεύουν λιγότερο, αλλά μένουν περισσότερο διάστημα στο νησί, έτσι συνολικά συνεισφέρουν οικονομικά σχεδόν το ίδιο με τους επισκέπτες που μένουν στα ξενοδοχεία. Με αυτή την έννοια, οι κατασκηνωτές έχουν μεγάλη σημασία για την τοπική οικονομία με τη λιγότερη περιβαλλοντική επιβάρυνση όσον αφορά τις απαιτήσεις υποδομής ως τουρίστες.
Πρότασεις για το μέλλον
Οι φυσικές και πολιτιστικές αξίες που καθιστούν την Σαμοθράκη ιδιαίτερη ευτυχώς διατηρήθηκαν σε μεγάλο βαθμό άθικτες κατά τη διάρκεια των ετών και μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για την πορεία του νησιού προς ένα βιώσιμο μέλλον. Ένα σχέδιο διαχείρισης βιώσιμου τουρισμού θα πρέπει να δώσει αξία στη μοναδική φυσική και πλούσια πολιτιστική κληρονομιά του νησιού, επιδιώκοντας παράλληλα την αύξηση του τοπικού εισοδήματος που προέρχεται από αυτό, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργίας θέσεων εργασίας υψηλότερης ειδίκευσης που θα επέτρεπαν σε νέους, μορφωμένους ανθρώπους να παραμείνουν στην νησί και να διατηρήσουν τη ζωή τους εκεί. Οι χρόνια επισκέπτες της Σαμοθράκης μπορούν να αυξηθούνε, παρέχοντας τους εναλλακτικές ευκαιρίες που θα επεκτείνουν την περίοδο τουρισμού στο νησί χωρίς να χρειάζονται επενδύσεις μεγάλης κλίμακας.
Ειδικές προτάσεις θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν:
- Προώθηση κοινωνικών συνεταιρισμών που διαχειρίζονται τουριστικές επιχειρήσεις, με βάση το επιτυχημένο παράδειγμα του δημοτικού καφενείου καφέ που έχει μεγάλη δυνατότητα να γίνει μοντέλο του οικολογικού τουρισμού και του κόμβου για την περιβαλλοντική εκπαίδευση.
- Ενθάρρυνση της τοπικής συνεργασίας για την ανάπτυξη και την αποτελεσματική επικοινωνία ενός κοινού αγρο-οικοτουριστικού προϊόντος που θα μπορούσε να περιλαμβάνει δραστηριότητες με βάση τη φύση (λουτρά, πεζοπορία, ποδηλασία, καταδύσεις, πεζοπορία, canyoning) σε συνδιασμό με μαθήματα φωτογραφίας, τοπική κουζίνα κ.λπ.
- Επένδυση σε ολοκληρωμένα οικολογικά-πολιτιστικά μονοπάτια, βελτίωση και επισήμανση υφιστάμενων ορεινών μονοπατιών και σύνδεση με άλλες δραστηριότητες π.χ. δυνατότητες παρακολούθησης πτηνών.